«Лукашэнка зноў лечыць свае комплексы чужымі рукамі»
- 8.07.2025, 19:38
У дыктатара абвастрыўся «сверб».
У Беларусі хочуць увесці адзіны дзень прыборкі, каб «прывучыць» беларусаў да парадку. Новая ініцыятыва ўладаў ахопіць не толькі дзяржустановы, але і прыватны сектар.
Чаму рэжым Лукашэнкі зноў вяртаецца да метадаў прымусу праз «суботнікі», «чыстыя чацвяргі» і «прывучанне да працы»? Пра гэта сайт Charter97.org паразмаўляў з беларускім палітолагам Анатолем Котавым:
– Па-першае, суботнікі ніхто не скасоўваў – яны так ці інакш будуць праводзіцца. Хутчэй за ўсё, прычына адна: гэта чарговы нейкі «сверб». Гэта ж не ініцыятыва мясцовай адміністрацыі – гэта асабістая ідэя Лукашэнкі. Чарговы раз яго нешта зачапіла: недзе, на ягоную думку, не прыбрана, непрыгожа. Адпаведна, за пэўныя адрэзкі цяпер нясуць адказнасць не камунальныя службы (якія, здаецца, практычна не функцыянуюць), а самі грамадзяне.
Прычына ў тым, што ў Беларусі адсутнічае ў класічным сэнсе прыватная ўласнасць на зямлю і нерухомую маёмасць. У заходніх, цывілізаваных краінах, дзе ёсць дакладнае размежаванне правоў уласнасці, чалавек ведае, што ягонае – гэта ягонае. І не трэба нікога прымушаць дэкрэтамі і ўказамі клапаціцца пра ўласнасць: людзі добраахвотна прыбіраюцца, фарбуюць, прыводзяць у парадак – таму што ведаюць, што гэта іхняе. Гэта нармальна.
Але калі гаворка ідзе пра камунальную ці агульную ўласнасць, стаўленне іншае: раз гэта не маё – няхай дзяржава і клапоціцца. Мяркуючы з усяго, камунальныя службы, якія павінны сачыць за чысцінёй, таксама ахапіў крызіс. Гэта нядзіўна: гэта не самая прэстыжная і не самая аплачваная праца. У краіне і без таго дэфіцыт кадраў на больш прывабныя і запатрабаваныя пазіцыі. Дворнікамі працаваць ніхто надта не хоча.
Лукашэнка сёння спрабуе змагацца з той сітуацыяй, якую сам жа і стварыў сваёй мадэллю кіравання. Замест таго каб даць людзям магчымасць быць паўнапраўнымі ўласнікамі і ўжо потым патрабаваць ад іх хоць бы маральнай адказнасці за сваю маёмасць, ён прымушае іх абслугоўваць дзяржаўную ўласнасць – тую, за якую павінны адказваць дзяржаўныя ж службы. Але яны не спраўляюцца.
Гэта чарговая спроба развязаць праблему, створаную самім жа рэжымам. Але фактычна гэта стварае новую праблему: людзям нецікавая прымусовая бясплатная праца. Гэта выклікае раздражненне, напружанне і нежаданне выконваць абсурдныя даручэнні. На жаль, мы жывем у сістэме, дзе кожная «геніяльная ідэя», якая прыйшла ў галаву кіраўніку, тут жа бяздумна ўвасабляецца.
Мы раней смяяліся з гісторыяў пра Туркменістан: то белая машына, то чорная, то стрыжка такая, то іншая. А цяпер самі прыйшлі да таго ж. Трава – не вышэйшая за 20 см, усё павінна быць прыбрана. Калі не прыбрана – штраф. Штрафы ўводзіць прасцей, кантралёраў стае.
– Што гаворыць пра стан рэжыму той факт, што ён вымушаны звяртацца да такіх дробязных формаў кантролю над грамадзянамі?
– Тут можна знайсці некалькі тлумачэнняў таму, што адбываецца. Першае – гэта проста тое, што завецца дуратой: прыйшла ў галаву «геніяльная» думка, і ўсе тут жа пабеглі яе ўвасабляць. Гэта самае простае і, мабыць, самае лагічнае тлумачэнне.
Калі капнуць глыбей – у псіхалогію пабудовы дыктатураў, – то адным з прыёмаў уціску волі з'яўляецца няспынная загрузка насельніцтва бессэнсоўнай, руціннай працай. Такія дзеянні не прыносяць ніякага выніку, але галоўнае – каб іх выконвалі ўсе. Можна маршаваць строем, можна дзесяць разоў месці адну і тую вуліцу – сутнасць не ў эфектыўнасці, а ў татальным кантролі і кіравальнасці грамадства.
Калі ніхто не супраціўляецца гэтым, здавалася б, бяскрыўдным практыкам, накшталт падмятання вуліцы – значыць, не будзе супраціву і ў больш сур'ёзных рэчах. Гэта класіка: як кіраваць грамадствам праз дробны прымус.